İçeriğe atla
Yapmanız gereken şeyi biliyorsunuz.
Hatta yapmak da istiyorsunuz.
Ama bir türlü başlayamıyorsunuz.
Son teslim tarihine birkaç saat kaldığında ise günlerdir yapamadığınız işi bir anda yapmaya başlayıp yetiştirebiliyorsunuz.
DEHB’de erteleme, yetişkinlerde sık karşılaşılan bu döngünün önemli parçalarından biridir. Buradaki mesele her zaman kişinin ne yapacağını bilmemesi değildir. Asıl zorlanma bazen işe başlayabilmektir.
Bu nedenle DEHB yaşayan kişiler zaman zaman çevrelerinden “disiplinsiz”, “iradesiz” ya da “nasıl olsa son dakikaya bırakıyor” gibi yorumlar duyabilir.
Bir süre sonra kişi de kendisini bu etiketlerle tanımlamaya başlayabilir.
Oysa soru “Neden bunu yapmıyorum?” yerine bazen şöyle olmalıdır:
“Başlamamı zorlaştıran ne?”
Neden Son Dakikada Bir Anda Çalışabiliyoruz?
Teslim tarihi üç hafta uzaktayken görev zihinde yeterince acil görünmeyebilir.
Ancak son birkaç saat kaldığında durum değişir.
Aciliyet artar, yapılması gerekenler netleşir ve dikkatin başka şeylere kayabileceği alan azalır.
Bu yoğunluk bazı DEHB’li yetişkinlerde işe başlamayı kolaylaştırabilir.
Fakat önemli bir nokta var:
Son dakika baskısıyla çalışabiliyor olmak, bunun sağlıklı ve sürdürülebilir bir çalışma biçimi olduğu anlamına gelmez.
Çünkü bu sistemin bedeli çoğu zaman:
- sürekli işi düşünmek,
- yetişememe kaygısı,
- suçluluk,
- uykusuzluk,
- yoğun stres
olabilir.
DEHB’de Erteleme Tembellik Anlamına Gelmez
Erteleme uzun süre devam ettiğinde kişi kendisine karşı oldukça sertleşebilir:
“Ben tembelim.”
“Neden herkes yapabiliyor da ben yapamıyorum?”
“Ben zaten hep böyleyim.”
Bu tür etiketlemeler zamanla ertelemenin kendisinden daha yorucu hale gelebilir.
Bu nedenle DEHB’de erteleme ile çalışırken yalnızca işi tamamlamaya değil, başlamayı kolaylaştırmaya odaklanmak önemlidir.
“Bitirmeliyim” Yerine “İlk 10 Dakikada Ne Yapacağım?”
Büyük bir görev karşısında zihnin tamamını düşünmek başlamayı daha da zorlaştırabilir.
Bunun yerine kendinize şu soruyu sorun:
“Bu işi bitirmek için değil, sadece başlatmak için ilk 10 dakikada ne yapabilirim?”
Bazen yapılması gereken:
Dosyayı açmak.
Başlığı yazmak.
İlk maili göndermek.
Masaya oturmak.
İlk üç maddeyi listelemek.
Amaç bütün projeyi tek seferde tamamlamak değil, başlama eşiğini küçültmektir.
Planlamayı İkinci Bir Beyin Gibi Kullanmak
DEHB’de yapılması gerekenleri sürekli zihinde tutmaya çalışmak işleri daha yorucu hale getirebilir.
Bu nedenle:
- takvim,
- yapılacaklar listesi,
- hatırlatıcılar,
- not defteri
gibi dış sistemlerden yararlanmak faydalı olabilir.
Görevleri “acil”, “önemli” ve “daha sonra yapılabilir” şeklinde ayırmak da hangi işe başlanacağını netleştirebilir.
Buradaki amaç hafızayı ve dikkati sürekli zorlamak yerine, planlamanın bir bölümünü dışarıya taşımaktır.
Kendinize Şu Soruyu Sorun
DEHB’de erteleme yaşadığınızda:
“Neden yine yapamadım?”
demek yerine,
“Başlamayı nasıl biraz daha kolaylaştırabilirim?”
sorusunu deneyebilirsiniz.
Çünkü bazen ihtiyacınız olan şey daha fazla irade değil, başlamayı kolaylaştıran daha iyi bir sistemdir.
Eğer erteleme yalnızca işleri geciktirmekle kalmıyor; iş hayatınızı, ilişkilerinizi, uyku düzeninizi veya günlük işlevselliğinizi belirgin biçimde etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak da değerlendirilmesi gereken seçeneklerden biridir.
