Sosyal Medya Bağımlılığı ile Başa Çıkmak

0
159
sosyal medya bağımlılığı
sosyal medya bağımlılığı

Günümüzde sosyal medya bağımlılığı ve internet kullanımının aşırıya kaçması hakkında birçok araştırma yapılıyor. Peki bu konunun aslı nedir? Bunu anlamak için önce bağımlılık nedir ona bakalım.

Bağımlılık Nedir?

Bağımlılık fiziksel veya ruhsal olabilen, bir maddeye (nikotin, alkol, uyuşturucu vb.) veya herhangi bir davranışa (kumar, video oyun oynamak, internette zaman geçirmek vb.) rahatlatma, kaçınma veya iyi hissetme amacıyla başvurulmasının bir örüntü oluşturmasıdır. Bağımlılık beyindeki sinyaller ile güçlenir ve madde kullanımı veya davranış devam ettiği sürece beyin uyarılmaya devam eder.  Serotonin ve dopamin hormonları, bağımlılıkta önemli bir rol oynar. Beyin daha fazla serotonin ve dopamin salgılamak için daha fazla madde kullanım ihtiyacı hisseder ve davranışı tekrarlama kararı alır. Serotonin eksikliği depresif ruh hali, kaygı ve üzüntüye sebep olur. Dopamin eksikliği ise düşük tatmin ve  ödüllenmişlik hissi ile bağdaşmıştır. Bir bağımlılıktan kurtulmaya çalışırken depresyon yaşamak, üzgün olmak veya kaygılı olma durumu bundan kaynaklanır.

İnternet ve Sosyal Medya Bağımlılığı

90’ların sonundan günümüze uzanan süreçte internet ve internetin hayatımızdaki yeri hızlıca artıyor. Gelişen teknoloji hayatımızı kolaylaştırırken bir yandan da teknolojinin kullanımını arttırıyor. Zamanla yüz yüze iletişimin yerini telefonlar, mesajlaşmalar ve günümüzde de emojiler aldı. Yalnız sosyalleşmek amacıyla ortaya çıkan bu teknolojik gelişmeler, insanların zamanla gerçek dünyadan uzaklaşmalarına sebep olabiliyor. DSM IV internet bağımlılığını hastalık olarak kabul etmese de 1996-2006 yılları arasında yapılan internet bağımlılığı çalışmalarını ele alan meta-analiz çalışmasında Byun ve arkadaşları dürtü kontrolü bozukluğu olarak ele alındığını öne sürmüştür.

İnternet ve sosyal medya bağımlılığı kavram olarak farklı gibi görülse de aslında ölçüldüğü sorular ve tanımları düşünüldüğünde aynı olduğu ortaya çıkmıştır. Sosyal medya bağımlılığı olarak ele alacağımız bağımlılık türü birçok risk faktöründen beslenir. Bu risk faktörleri: kişinin yaşı, cinsiyeti, etnik kökeni, kişilik özellikleri (içe dönüklük-dışa dönüklük vb.), kişiler-arası ilişkiler (bağlanma stili, yalnızlık vb.), psiko-sosyal stres olarak sıralanabilir.

En Çok Bağımlılık Riski Erkeklerde!

Bazı araştırmalar erkelerin sosyal medya kullanımında kadınlardan daha fazlabir oranda bağımlılık gösterebildikleri sonucunu bulmuşlardır. (Morsünbül, 2014). İletişim yöntemlerinin kadın ve erkeklerde farklılaşması ile sosyal medya kullanımlarının erkeklerde daha fazla arttığı gözlemlenmiştir. Ayrıca araştırmalar sosyal medya kullanımının iletişim becerilerini körelten bir alışkanlık olduğunu da vurgulamaktadır. Erkelerin interneti çeşitli amaçlarla kullanıyor olmasının da (iş, hobi, iletişim vb.) sosyal medya bağımlılıklarını arttırdığını öne sürmüştür.

Sosyal Medya Bağımlılığı Testi

Yapılan araştırmalar sonucunda internet bağımlılığını kapsamlı bir şekilde ele alan ve kolayca ölçülebilecek 8 soruluk bir anket bulunmaktadır. Kişinin bu 8 soruya verdiği cevaplar doğrultusunda; sahip olunan internet bağımlılığı ölçülmüş olur. Aşağıdaki soruları yanıtlayarak ve bu sorulara verdiğiniz cevaplar doğrultusunda sosyal medya kullanımınızı gözden geçirmeniz konusunda sizin için faydalı olacaktır.

  1. İnternetin sizi meşgul ettiğini düşünüyor musunuz? Bir önceki veya bir sonraki çevrimiçi oluşunuz size meşgul edecek derecede mi?
  2. İyi hissetmek için internet kullanımınızı arttırıyor musunuz?
  3. İnternet kullanımınızı kontrol etmek, azaltmak veya durdurmak için defalarca denemede bulundunuz mu ve bu denemeler başarılı oldu mu?
  4. İnternet kullanımını kesmeye veya durdurmaya çalışırken huzursuz, karamsar, depresif veya sinirli hissediyor musunuz?
  5. Amaçladığınızdan daha uzun süreler boyunca çevrimiçi kaldığınız oluyor mu?
  6. İnternet nedeniyle bir ilişki, iş, eğitim veya kariyer fırsatı kaçırdığınız oldu mu?
  7. Hiç aile üyelerinize, psikoloğunuza veya başkalarına internet kullanımınız hakkında yalan söylediniz mi?
  8. İnterneti problemlerden kaçınmanın veya disforik ruh halini (örn. çaresiz, kaygılı, suçlu) rahatlatmanın bir yolu olarak kullandığınız oluyor mu?

Bu soruların çoğuna olumlu cevaplar verdiyseniz sosyal medya kullanımınız konusunda dikkatli olmanız gerekebilir. Bu davranışınızı takip edip sıklığını fark etmek, şiddetini anlamak, ve azaltmak adına çabalamaya yönelik hedefler belirlemek sizin için yararlı olacaktır.

Sosyal Medya Bağımlılığı ve Anda Kalmak

Sosyal medya bağımlılığını yönetmek için meditasyon yapmak faydalı bir pratik olacaktır. Sosyal medya kullanımına dair aşırı istek geldiği anlarda ana odaklanmak, anı fark etmek, nefese odaklanmak önemlidir. Bulunduğunuz ortamda neler oluyor mesela, etrafınızda nasıl sesler var, bedeniniz nasıl hissediyor? Farkındalığınızı ana ve bulunduğunuz ortama getirdiğinizde sosyal medyayı kontrol etmek birinci önceliğiniz olmayacaktır. Sosyal medya bağımlılığı azaldığında, iş performansı aile hayatı, kişisel iyi oluş durumunu da bundan olumlu olarak etkilenecektir. Çünkü bu bağımlılığa sahip olma durumu kişileri farkında olmadan birçok alanda etkilemektedir.

Kişiler eğer osyal medya kullanımını azaltmakla ilgili ciddi problemler yaşıyorsa bir psikolog veya psikoterapist gibi ruh sağlığı çalışanlarından destek almalıdır. Psikoterapiyi yüzyüze tercih edebilecekleri gibi online terapi ve online psikolog ile de destek alınabilmektedir. Klinik psikolog tarafından uygulanan psikoterapi sosyal medya bağımlılığı üzerinde oldukça etkilidir.

Psikolojik destek hakkında bizden bilgi almak için buraya tıklayın.

Referanslar

Byun, S., Ruffini, C., & Juline, E. (2009). Mills, Alecia C. Douglas, Mamadou Niang, Svetlana Stepchenkova, Seul Ki Lee, Jihad Loutfi, Jung-Kook Lee, Mikhail Atallah, and Marina Blanton,“Internet Addiction: Metasynthesis of 1996–2006 Quantitative Research,”. CyberPsychology and Behavior12(2), 203-207.

Morsünbül, Ü. (2014). İnternet bağımlılığının bağlanma stilleri, kişilik özellikleri, yalnızlık ve yaşam doyumu ile ilişkisi. International Journal of Human Sciences11(1), 357-372.

Young, K. S. (1999). Internet addiction: symptoms, evaluation and treatment. Innovations in clinical practice: A source book17(17), 351-352.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu yazın
Lütfen isminizi yazın